Polski żłobek w Hamburgu

Polskie żłobki w Hamburgu miałyby pozytywny wpływ na dwujęzyczność dzieci.

Czy jest polski żłobek w Hamburgu?

Mając na myśli polskie słowo żłobek bierzemy pod uwagę zarówno hamburskie placówki dziennej opieki dla małych dzieci (Krippe), które zajmują się opieką nad dziećmi w wieku od pierwszego roku życia do momentu gdy dziecko dojrzeje do przeniesienia do przedszkola, jaki i przedszkola (Kita), które posiadają grupy żłobkowe / grupy dla maluchów. Niestety na chwilę obecną nie ma w Hamburgu polskiego żłobka, czyli takiego który oferowaby program opieki i rozwoju dzieci zarówno w języku polskim jak i niemieckim. Jako stowarzyszenie mające na celu wsparcie dwujęzyczności monitorujemy ten temat od czasu założenia naszej organizacji.

Mimo że w Hamburgu każdemu dziecku od 1. roku życia przysługuje prawo do darmowego pobytu do 5 godzin (wliczając w to obiad) w żłobku / przedszkolu, nie powstała ani jedna placówka opiekuńcza, która wspierałaby naukę języka polskiego – zarówno publiczna jak i prywatna. Dlatego nasze stowarzyszenie oferuje darmowe kursy Smyki dla dzieci z przedziału wiekowego 0-3 lata. Jako osoby związane z edukacją bilingwalną wiemy z badań naukowych nad dwujęzycznością dziecięcą, jak ważne jest zmienienie świadomości rodziców z postawy, że dziecko nauczy się języka etnicznego (czyli polskiego) „samo” – tak jak dzieci w kraju pochodzenia – tylko przez kontakt z rodzicami, na postawę, że dziecko powinno się uczyć w warunkach domowych / naturalnych, a jednocześnie być nauczane (!) poprzez zabawę, gry, śpiewanie i inne wczesnorozwojowe formy poznawcze, dokładnie tak jak w przypadku nauki języka drugiego / obcego. Jednym z celów projektu Smyki jest stosowanie języka gestów artykulacyjnych, które wizualizują słowa oraz samogłoski i spółgłoski w sylabie. Dzieci spontanicznie naśladują te gesty, dzięki czemu dochodzi do integracji informacji ruchowo-słuchowo-wzrokowych. Gesty mają uświadamiać miejsce i sposób artykulacji głoski, a także wspomagać procesy poznawcze, bo odczucie ruchu własnej ręki wpływa dodatnio na uwagę i pamięć. Naśladowanie tworzy u dzieci powiązania neuronalne między ośrodkami wzrokowymi i ruchowymi kory mózgowej i ułatwia naukę języka.


Czy jest w Hamburgu żłobek z polskojęzyczną opiekunką?

Alternatywę dla braku polskojęzycznego żłobka w Hamburgu wiele osób widzi w znalezieniu placówki, w której pracuje opiekunka lub opiekun posługujący się językiem polskim. W mieście jest dużo takich placówek, ponieważ Polacy są tu jedną z największych grup migranckich. Z rozkładu statystycznego wynika więc, że ma się duże szanse na znalezienie odpowiedniego żłobka. Niestety poszukiwania trzeba prowadzić na własną rękę, ponieważ Hamburg nie prowadzi listy wychowawców uwzględniającej ich znajomość języka polskiego. Do tego część opiekunów i opiekunek to osoby polskojęzyczne w drugim lub trzecim pokoleniu pomigracyjnym i ich słownictwo oraz zwroty mogą być ograniczone (często przez to, że nie mieli szans na edukację dwujęzyczną, a często przez to, że rodzice posługiwali się w domu językiem kraju zamieszkania, choć nie władali nim dostatecznie dobrze), a część to osoby przybyłe z Polski i przebywające w Niemczech od dłuższego czasu, które wyparły pewien zakres słownictwa etnicznego (polskiego) językiem otoczenia (niemieckim) ze względu na dopasowanie się do otoczenia – szczególnie w okresie, gdy używanie języka polskiego w przestrzeni publicznej nie było dobrze odbierane. Tak więc język polski, z jakim dziecko obcować będzie na co dzień w żłobku może być sprymitywizowany, ubogi leksykalnie, kaleki gramatycznie i „stylistycznie niezniuansowany”. Mimo że większości rodziców wydaje się, że we wczesnym rozwoju dziecka nie ma to znaczenia, są badania naukowe udowadniające, że jest wręcz przeciwnie. Może to być jednym z powodów, dla którego Hamburg nie uwzględnia polskich kompetencji językowych w listach wychowawców żłobkach i przedszkolach, wymagając tylko niemieckich certyfikatów językowych dla osób opiekujących się dziećmi w żłobkach i przedszkolach.


Jak znaleźć polską Tagesmutter w Hamburgu dla małego dziecka?

Przeszkolony opiekun lub opiekunka znająca język polski (Tagesmutter / Tagesvater) jest opcją zastępczą dla polskiego żłobka. Taka polskojęzyczna opiekunka dla dzieci przedszkolnych i żłobkowych z organizacyjnego punktu widzenia jest mniejszym odpowiednikiem (może mieć pod opieką do 5 dzieci) dla placówek wychowawczych, które mają swoje budynki, zespoły wychowawców wczesno-rozwojowych i duże grupy dzieci do nich uczęszczające. Pomoc w znalezieniu polskiej Tagesmutter może zaoferować Jugendamt (Urząd do spraw dzieci i młodzieży) w Hamburgu, który prowadzi listę autoryzowanych opiekunek. Przy czym należy podkreślić tu wyrazy ‘może pomóc’, ponieważ dużo zależy od urzędnika do którego zostało się przydzielonym w celu udzielenia pomocy. W kontaktach z instytucjami miejskimi warto przypominać, że miasto oficjalnie wspiera naukę dwujęzyczną. Instytucją odpowiedzialną za nauczanie języka pochodzenia jest Landesinstitut für Lehrerbildung und Schulentwicklung Hamburg. W tych związanych z edukacją urzędach pracują ludzie, którzy rozumieją, że w warunkach środowiska dwujęzycznego (otoczenie niemieckojęzyczne a przestrzeń domowa polskojęzyczna, lub w rodzinach dwujęzycznych – każde z rodziców mówi do dziecka innym językiem) na początku dzieci w wieku niemowlęcym i wczesnym poniemowlęcym nabywają system językowy podobnie jak dzieci w żyjące w Polsce w polskich rodzinach, ale rozwój systemu językowego indywidualizuje się dość szybko z chwilą, gdy dziecko zaczyna wypowiadać pierwsze słowa i łączyć co najmniej dwa elementy języka. A dzieje się tak już w 1. roku życia dziecka. Zaczyna ono wypowiadać pojedyncze słowa, zwykle składające się z otwartych sylab. Robi to w celu zakomunikowania czegoś konkretnego, nazwania przedmiotu lub osoby, uzyskania jakiejś korzyści. Zazwyczaj potrafi już powiedzieć: mama, tata, baba, pa pa, daj. Chętnie też powtarza za dorosłymi dwusylabowe wyrazy i rozumie proste polecenia. Z kolei już dwuletnie dziecko powtarza słowa i proste wypowiedzi, rozumie polecenia, a także samodzielnie buduje pierwsze zdania łącząc przynajmniej po dwa wyrazy, np. ‘mama da’ lub ‘tata jje’. U dziecka dwujęzycznego rozwój kompetencji składniowej idzie w parze z mieszaniem kodów językowych, tzw. code-mixing. W tej żłobkowej fazie rozwoju jest powszechnym, że dzieci bilingwalne tworząc pierwsze zdania używają równocześnie dwóch systemów – polskiego i niemieckiego – nieświadome ich odrębności.

Znalezienie polskiej Tagesmutter ma również tę zaletę, że dziecko przez więcej godzin dziennie będzie wystawione na kontakt z językiem pochodzenia. Opiekunka ze względu na swoje szkolenia i stałe dokształcanie, często wie, w odróżnieniu od rodziców, że musi dostarczać dzieciom gramatycznego wzoru w przypadku błędów językowych. Rodzice często albo rezygnują z poprawiania dziecka w przeświadczeniu, że korygowanie może je zniechęcać do posługiwania się językiem etnicznym lub też wymuszają na dziecku powtórzenie prawidłowej formy. A dziecko dwujęzyczne ma na ogół zbyt mało informacji językowych, aby abstrahować reguły języka, więc w przypadku błędów powinno uzyskać informację zwrotną z otoczenia. Niezależnie od tego, że dziecko osiąga rezultaty w nauce języka tylko wtedy, gdy poznane formy gramatyczne stosuje w różnorodnych sytuacjach i gdy je adaptuje do coraz bogatszego słownictwa i doświadczeń, to istotne jest, że nauka języka polskiego to funkcja czasu poświęconego w ciągu dnia na komunikację w języku etnicznym, w odniesieniu do liczby osób, które dostarczają dziecku wzorów wypowiedzi do naśladowania. Im więcej czasu dziecko spędzi z polską Tagesmutter tym bardziej jego kompetencje języka pochodzenia się rozwiną, w porównaniu do sytuacji, gdy dziecko spędzi ten sam czas w niemieckojęzycznym żłobku. Stąd znalezienie polskojęzycznej opiekunki dla dziecka w Hamburgu – czy to przez kontakty osobiste (popytanie wśród znajomych) czy też portale internetowe (strony i aplikacje z ogłoszeniami, takie jak eBay Kleinanzeigen, fora, platformy społecznościowe, takie jak WIRowy Facebook, itp.) – może pozytywnie wpłynąć na kompetencje językowe malucha.